گنکور ۲۰۲۵، لوران مووینیه و جایزهای برای ادبیات جدی

سهشنبه، ۴ نوامبر، آکادمی گنکور یک بار دیگر و بنا به سنت دیرینه در طبقه بالای رستوران «دروان» پاریس برنده مهمترین جایزه ادبی فرانسویزبان را معرفی کردند.

سهشنبه، ۴ نوامبر، آکادمی گنکور یک بار دیگر و بنا به سنت دیرینه در طبقه بالای رستوران «دروان» پاریس برنده مهمترین جایزه ادبی فرانسویزبان را معرفی کردند.
اینبار نتیجه در همان دور اول رایگیری مشخص شد و لوران مووینیه (Laurent Mauvignier)، نویسندهای آرام، دقیق و همیشه دور از هیاهو، برای رمان تازهاش خانه خالی (La Maison vide) برنده جایزه گنکور ۲۰۲۵ شد.
این رمان از زمان انتشار و در چند ماه گذشته سروصدای زیادی به پا کرد و پیش از گنکور جایزه ادبی دوموند و جایزه ادبی مجله لوپوئن را بهدست آورده بود. رمان خانه خالی حالا با گنکور، در مرکز توجه دنیای ادبی فرانسه قرار گرفته است.
خانواده، سکوت و چیزهایی که پنهان میمانند
رمان حجیم خانه خالی، داستان خانوادهای روستایی است که زندگیشان در طول چهار نسل روایت میشود. اما این فقط قصه یک خانواده نیست؛ بلکه داستان تمام چیزهایی است که در خانوادهها گفته نمیشود. مووینیه از خلال عکسهای قدیمی، نامهها و یادگاریهای فراموششده، تلاش میکند بفهمد سکوتها و ناگفتهها چطور از پدران و مادران به فرزندان به ارث میرسند.
رمان پر از جزئیات است، اما نه از نوع درهموبرهم و خستهکننده. مووینیه با نگاهی آرام و دقیق نشان میدهد که چطور خاطرات و زخمهای قدیمی در زندگی نسلهای بعد حضور مییابند و زنده میمانند. خانهای که در رمان بازسازی میشود، درواقع نمادی از گذشته جمعی است. خانهای که در ظاهر خالی است، اما درونش پر از صدا، تصویر و حسرت است.
از هنرهای تجسمی تا ادبیات
لوران مووینیه در سال ۱۹۶۷ در خانوادهای کارگری در منطقه تورن (Touraine)در شرق فرانسه به دنیا آمد. در نوجوانی به هنرهای تجسمی علاقهمند شد و در مدرسه هنرهای زیبای تورن تحصیل کرد. شاید همین زمینه تجسمی باعث شد نوشتههایش سرشار از تصاویر دقیق و جزئی باشند.
مووینیه از سال ۱۹۹۹ تا امروز ۱۳ رمان منتشر کرده است و تقریبا تمام آنها را انتشارات مینویی (Minuit) چاپ کرده است. مینویی بهمعنای نیمهشب انتشاراتی است که سالهاست تبدیل به پناهگاه نویسندگان جدی فرانسه شده است.
فراری از شهرت
از میان آثار مووینیه، رمانهایی مثل «در میان جمعیت»، «از مردان» و «ادامه دادن» بیش از بقیه مورد توجه منتقدان قرار گرفتهاند. با اینحال این نویسنده فرانسوی هیچوقت اهل شهرت و نمایش نبوده است. او سالها در سکوت نوشت و کمکم به نویسندهای بدل شد که هر اثرش با وسواس و دقت ساخته میشود. زبان او نرم و موسیقایی است، اما همیشه در بطن آثارش خشمی پنهان و دردی انسانی وجود دارد.
خانه خالی چطور برنده شد؟
در روزگاری که کتابهای عامهپسند بیشتر روی پیشخوان کتابفروشیها دیده میشوند یا رمانها برای جملات منتخب اینستاگرامی نوشته میشوند، «خانهِ خالی» دعوتی است به باحوصله خواندن و دقیق خواندن. این رمان درباره گذشته، حافظه و آن چیزی است که بین نسلها منتقل میشود.
مووینیه بهجای روایتهای پرحادثه، سراغ چیزهای کوچک میرود. چیزهایی مثل گفتوگوهای ناتمام، اشیای فراموششده و احساس گناهی که به زبان نمیآید. او نشان میدهد که گاهی سکوت، از هر فریادی سنگینتر است.
این اثر در عین حال تصویری است از فرانسه امروز. کشوری که هنوز درگیر خاطرات جنگها، استعمار و تغییرات اجتماعی است. شاید به همین دلیل است که داوران گنکور تصمیم گرفتند این کتاب را بهعنوان برنده سال ۲۰۲۵ معرفی کنند. سالی که بیش از هر زمان دیگری تشتت و دوپارگی جامعه فرانسه عیان شده است. تشتتی چه در بعد سیاسی و چه در نگاه فلسفی میان چپ و راست، با دولتی که ناتوان از هر کنشی میان این دو جناح است.
گنکور بزرگتر از هر جایزهای
جایزه گنکور فقط یک افتخار ادبی نیست. از سال ۱۹۰۳ تا امروز، گنکور بزرگترین سکوی پرتاب برای نویسندگان فرانسوی بوده است. برندگان آن که در عمر خود فقط یکبار به این جایزه دست مییابند، تبدیل به سرخط خبرها میشوند و فروش آثارشان چند برابر میشود. از همه مهمتر برندگان گنکور وارد تاریخ ادبیات فرانسه میشوند که یکی از غنیترین گنجینههای تاریخ بشری است. جایزهی گنکور فقط یک اسکناس ده یوروی و یک استیک گاو برای ناهار است اما نویسنده ناگهان با دهها و صدها هزار تقاضای جدید برای کتابهایش روبهرو میشود. همینطور آثارش بهسرعت به دیگر زبانها ترجمه میشوند.
با اینحال گنکور امسال پیامی فراتر از فروش کتاب داشت. در میان دهها رمان پرزرقوبرق و پرفروش، داوران اثری را برگزیدند که مشخصا برای پرفروش بودن آفریده نشده است. انتخابی در تضاد با شتابزدگی زمانه.
نویسندهای که سرانجام دیده شد
سالها بود که نام مووینیه در میان برندگان جوایز بزرگ دیده نمیشد، هرچند آثارش همیشه تحسین میشدند. بسیاری از منتقدان این بیتوجهی را بیعدالتی ادبی میدانستند. حالا منتقدان میگویند با گنکور ۲۰۲۵ او سرانجام در جایگاهی قرار گرفته که شایستهاش بود.
با اینحال احتمالا خود مووینیه به این عنوانها بیتفاوت خواهد ماند. او گفته بود: «زبان برای فرار از جایی که آمدهای نیست بلکه برای برگشتن به آنجاست.» همین جمله شاید خلاصه تمام آثارش باشد. تلاشی برای بازگشت و درک ریشهها و آشتی با گذشته.
خانهای که خالی نیست
با انتشار خبر گنکور، فروش خانه خالی به سرعت چند برابر میشود. امشب چاپخانهها سخت در تلاشند تا کتاب را در نسخههای هرچه بیشتر چاپ و صحافی کنند و با نوارهای معروف روی جلد کتابهای فرانسوی و عنوان پرطمطراق «برنده گنگور ۲۰۲۵» به بازار عرضه کنند. کتابخوانهای فرانسوی از فردا مشتاقانه بهدنبال نسخههای این کتاب هستند. با اینحال فراتر از آمار فروش، مهم این است که این رمان پیش از اینهم در دل خوانندگان جا باز کرده بود.
مووینیه در یکی از مصاحبههایش گفته بود: «نوشتن یعنی خانهای را بسازی که در آن بتوانی با گذشتهات روبهرو شوی». حالا خانه خالی جایزهای را گرفته که بسیاری از نویسندگان صاحبنام در حسرتش هستند.
دانشمندان بریتانیایی مطالعهای برای بررسی این موضوع آغاز کردهاند که آیا آلودگی هوا میتواند باعث زوال عقل شود؟ این پژوهش، میتواند به توسعه داروهای جدیدی برای مقابله با پیشرفت بیماریهایی مانند آلزایمر منجر شود.
گاردین روز یکشنبه ۲۹ مهر در گزارشی نوشت دانشمندان بریتانیایی در آستانه راهاندازی پروژه تحقیقاتی چشمگیری هستند که نشان میدهد هوایی که تنفس میکنیم چگونه میتواند بر مغز ما تاثیر بگذارد.
به گفته دانشمندان، این تحقیق برای درک یک مشکل پزشکی مهم، یعنی چگونگی تاثیر آلودگی هوا بر بروز زوال عقل، حیاتی است.
در سالهای اخیر، دانشمندان دریافتند که آلودگی هوا یکی از خطرناکترین تهدیدها برای سلامت انسان است و نشان دادهاند که این آلودگی در بروز سرطان، بیماریهای قلبی، دیابت و بسیاری از مشکلات بهداشتی دیگر نقش دارد.
اکنون دانشمندان در موسسه فرانسیس کریک (Francis Crick) قرار است به بررسی ارتباط آلودگی هوا با پدیده زوال عصبی بپردازند.
این پروژه تحقیقاتی با عنوان «سرعت» (Rapid) که از سوی خیریه «مقابله با زوال عقل» تامین مالی شده است، از روز دوشنبه ۳۰ مهر بهطور رسمی آغاز خواهد شد.
ذرات کوچک آلاینده چطور منجر به زوال عقل میشوند؟
پروژه سرعت شامل بررسی دقیق فرآیندهایی است که ذرات کوچک آلاینده میتوانند منجر به زوال عقل شوند.
این تحقیق میتواند بینشی کلی درباره چگونگی تاثیر ذرات معلق در هوا بر بروز بیماریها ارائه دهد و همچنین به توسعه داروهای جدید برای مقابله با پیشرفت شرایطی مانند بیماری آلزایمر کمک کند.
پروفسور چارلز سوانتون، معاون مدیر بالینی موسسه کرک و از مدیران این پروژه گفت: «آلودگی هوا معمولا با زوال عقل مرتبط نیست. با این حال، اپیدمیولوژیستها بهتازگی دریافتهاند که ذرات موجود در هوا کاملا با خطر بیماریهای نورودژنراتیو (زوال عصبی) مرتبط هستند.»
او افزود: «ما میخواهیم دقیقا بفهمیم که چگونه ذرات ریز در هوا میتوانند تاثیرات عمیقی بر مغز ما داشته باشند و از این دانش برای توسعه داروهای جدیدی برای درمان زوال عقل استفاده کنیم.»
یک نوع کلیدی از آلودگی هوا، شامل معلقهای ریز ذرات جامد و قطرات مایع است.
این ذرات از اگزوز خودروها و کامیونها، کارخانهها، گرد و غبار، گردهها، آتشفشانها، آتشسوزیهای جنگلی و منابع دیگر تولید میشوند و بهعنوان ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری یا بهطور ساده PM2/5 شناخته میشوند.
این ذرات دارای قطری کمتر از ۲.۵ میلیونیم متر هستند که حدود ۳۰ برابر نازکتر از موی انسان است و بهقدری کوچکاند که میتوانند به عمق بدن انسان نفوذ کنند.
در مورد زوال عقل، پیام۲.۵ها هنگام تنفس و از طریق پیاز بویایی (olfactory bulb) وارد مغز میشوند.
پیاز بویایی یک ساختار عصبی در مغز است که در بالای حفره بینی قرار دارد و سیگنالهای بویایی را از گیرندههای موجود در بینی دریافت کرده و پردازش میکند. این بخش، نقش مهمی در درک و تشخیص بوها دارد.
به گفته پروفسور سوانتون، به نظر میرسد که پیام۲.۵ها در مغز، از سوی سلولهای ایمنی در سیستم عصبی مرکزی جذب میشوند و پس از آن است که احتمالا زوال عصبی آغاز میشود.
با این حال، این که این فرآیند چگونه پیش میرود و منجر به زوال عقل میشود، هنوز روشن نیست.
درک دقیق این فرایند، یکی از اهداف اصلی پروژه سرعت است تا بفهمیم چگونه پیام۲.۵ها موجب تشکیل تودههایی در بافت مغز میشوند که نشانه مشخص بیماری آلزایمر است.
سونیا گاندی، رییس آزمایشگاه زیستشناسی زوال عصبی در موسسه کرک و دانشگاه کالج لندن گفت: «ما شواهد خوبی از ارتباط بین قرارگیری در معرض ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری و بیماریهای مغزی مانند آلزایمر و پارکینسون داریم. اما هنوز نمیدانیم که آیا این ذرات واقعا زوال عصبی را بهطور مستقیم تحریک میکنند یا تنها فرایندی را که در افراد آسیبپذیر در حال وقوع است، تسریع میکنند.»
پژوهشگران موسسه کرک بر این باورند که آلودگی هوا از طریق سه مکانیسم مختلف میتواند باعث زوال عقل شود؛ بر اساس یکی از این مکانیسمها، ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری ممکن است بهطور مستقیم فرآیند تجمع پروتئینها را در مغز تسریع کنند و باعث بروز آلزایمر شوند.
به عبارت دیگر، ممکن است ورود ذرات معلق با توانایی مغز در پاکسازی تودههای پروتئینی تداخل ایجاد کند.
به بیانی ساده، این ذرات ۲.۵ میکرومتری با سیستم پاکسازی سلولهای بدن تداخل دارند و باعث میشوند حذف پروتئینهای عامل بیماریهایی مانند آلزایمر، دشوارتر شود.
سومین نظریه این است که پیام۲.۵ها به وسیله سلولهای ایمنی مغز به نام میکروگلیا جذب و احتمالا باعث میشوند که این سلولها، واکنشی التهابی را ایجاد و آغاز زوال عقل را تسریع کنند.
پژوهشگران برای تشخیص اینکه کدام مکانیسم در بروز زوال عقل نقش دارد، بر آزمایشهای درونکشتگاهی روی سلولهای بنیادی انسانی و همچنین مدلهای حیوانی تمرکز خواهند کرد.
سونیا گاندی در همین زمینه گفت: «زمانی که این مکانیسمها را با جزییات بیشتری درک کنیم، میتوانیم از این دانش برای توسعه درمانهایی استفاده کنیم که تاثیر آلودگیهای هوا را کاهش دهند.»
او اظهار امیدواری کرد که شاید روزی، بتوانیم از اثرات محیط بر بیماریهای مغزی پیشگیری کنیم.
یافتههای یک پژوهش جدید با موضوع تغییرات آب و هوایی نشان داد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض دمای شدید با افت شناختی، بیماریهای کلیوی و سرطان پوست مرتبط است و امواج گرما میتواند مشکلات سلامت روان و شیوع بیماریهای عفونی را تشدید کند.
این تحقیق که از سوی پژوهشگران دانشگاه بریستول بریتانیا انجام شد، شامل نظرات دانشمندان برجسته آب و هوا، هواشناسان و پزشکان بهداشت عمومی است.
بر اساس یافتههای این پژوهش، قرار گرفتن طولانیمدت در دمای شدید ارتباط مستقیمی با زوال شناختی، بیماری کلیوی، سرطان پوست و گسترش بیماریهای عفونی دارد.
دان میچل، نویسنده اصلی این پژوهش، اعلام کرد محققان از برخی «پیوندهای قوی» میان این بیماریها و امواج گرما آگاه هستند و این امر «موجب نگرانی قابل توجهی» شده است.
سخنگوی دانشگاه بریستول گفت: «در حالی که تاثیر منفی تغییرات آب و هوایی بر سلامت قلب و ریه به طور گستردهای شناخته شده، این تحقیق تصویر جامعتری از پیامدهای مرتبط ارائه میدهد.»
کارشناسان دریافتند که «تکرار و افزایش تغییرات آب و هوایی، مانند موج گرما و سیل، مشکلات سلامت روانی و گسترش بیماریهای عفونی را تشدید میکند.»
زنگ خطر بیماریهای پنهان
این مطالعه همچنین نشان میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرما میتواند خواب را مختل کند که این امر با زوال شناختی، بیماری آلزایمر و زوال عقل مرتبط است.
هوای سرد نیز ممکن است منجر به صدمات جسمی، مانند زمین خوردن یا تضعیف سلامت روانی، از جمله گوشهگیری شود و درد مفاصل و بیتحرکی را بر اثر نشستن و دراز کشیدن بیش از حد افزایش دهد.
میچل، استاد علوم آب و هوا در دانشگاه بریستول گفت: «این تحقیق عمدتا عوارض بالقوه بسیار جدی ناشی از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض تغییرات آب و هوایی را نشان میدهد که تاکنون در ارزیابیهای مشابه به آن پرداخته نشده است.»
او افزود که اطلاعات کافی در مورد اینکه چگونه دماهای گرمتر یا سیل مداوم ممکن است با بیماریهای مختلف مرتبط باشد، وجود ندارد.
با این حال، این پژوهشگر تاکید کرد که فشار گرمایی مداوم و چندساله احتمالا بیماریهای زمینهای مانند بیماریهای کلیوی را تشدید میکند اما برای تعیین اثرات بلندمدت آن، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.
میچل ادامه داد: «با استفاده از نمونه بریتانیا ما زمینه را برای تجزیه و تحلیل کامل و جهانی ارتباط میان تغییرات آب و هوایی و سلامت فراهم کردهایم.»
یونیس لو، یکی دیگر از نویسندگان این تحقیق گفت که گامهای بعدی شامل تجزیه و تحلیل دادههای بلندمدت بیشتر در کنار «عوامل دیگری است که در طول زمان بر سلامتی تاثیر میگذارند».
تغییرات اقلیمی ناشی از تغییر درازمدت میانگین دمای زمین است که شرایط آب و هوایی را عوض میکند.
در طول یک دهه گذشته، دمای زمین به طور متوسط حدود ۱.۲ درجه سانتیگراد گرمتر از اواخر قرن ۱۹ بوده است.
اکنون تایید شده که گرمایش جهانی در دوره ۱۲ ماهه بین فوریه ۲۰۲۳ تا ژانویه ۲۰۲۴ از ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر رفته است.
پیامدهای افزایش دما که به دلیل تغییرات آب و هوایی ناشی از فعالیتهای انسان رخ داده، با پدیده النینو تشدید و باعث شده سال ۲۰۲۳ گرمترین سال ثبت شده در تاریخ باشد.