سفیر آمریکا در اسرائیل با تکرار انتقادهایش درباره وضعیت غزه و حماس، در شبکه ایکس به مواضع سازمان ملل متحد علیه سیاست جنگ اسرائیل اشاره کرد و نوشت این سازمان باید خود را «بیکفایت و فاسد» اعلام کند.
مایک هاکبی نوشت: «رسانههای بینالمللی روایت واقعی «قحطی» در غزه را نادیده میگیرند. گروگانها در گرسنگی هستند، حماس در حال چاق شدن است و سازمان ملل در حالی اعلام قحطی میکند که ۹۲ درصد از کمکهای غذایی آن به دست حماس دزدیده و فروخته میشود.»
او افزود: «کمکهای غذایی سازمان ملل متحد زیر آفتاب در حال فاسد شدن است. سازمان ملل باید خود را فاسد و ناتوان اعلام کند.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، رئیس بانک مرکزی سوریه، عبدالقادر حسریه، با تایید این تصمیم گفته است که حذف صفرها بخشی از اصلاحات کلان پولی و مالی در کشور خواهد بود و هدف آن، بازگرداندن اعتماد عمومی به لیر بهشدت بیارزششده سوریه است. به گفته او، کمیتههایی از بانکهای خصوصی، دولتی و کارشناسان بانک مرکزی برای بررسی فنی این طرح تشکیل شدهاند.
این تصمیم در شرایطی گرفته میشود که لیر سوریه طی ۱۴ سال جنگ داخلی و تحولات سیاسی اخیر بیش از ۹۹ درصد از ارزش خود را از دست داده و نرخ تبدیل آن از ۵۰ لیر در برابر یک دلار در سال ۲۰۱۱ به حدود ۱۰ هزار لیر رسیده است. سقوط شدید ارزش پول، انجام معاملات روزمره را دشوار کرده، بهطوریکه خانوادهها ناچارند برای خریدهای هفتگی بستههایی نیم کیلویی از اسکناسهای ۵ هزار لیرهای (بالاترین اسکناس موجود) با خود حمل کنند.
چاپ اسکناسهای جدید توسط شرکت روسی
بر اساس اطلاعات منابع آگاه، سوریه با شرکت دولتی روسی «گُزناک» برای چاپ اسکناسهای جدید توافق کرده است؛ شرکتی که در دوره بشار اسد نیز وظیفه چاپ پول سوریه را بر عهده داشت. قرارداد جدید در جریان سفر یک هیئت بلندپایه سوریه به مسکو در ماه ژوئیه نهایی شده است.
بانک مرکزی سوریه با ارسال بخشنامههایی به بانکهای تجاری، آنها را موظف کرده است تا اواسط اکتبر برای اجرای این طرح آماده شوند. به گفته منابع بانکی، اجرای کامل طرح از ۸ دسامبر، همزمان با سالگرد سقوط بشار اسد، آغاز میشود و طی ۱۲ ماه، اسکناسهای جدید و قدیمی بهطور همزمان در گردش خواهند بود.
نماد گذار سیاسی؛ حذف تصاویر خاندان اسد
تحول پولی سوریه علاوه بر بُعد اقتصادی، دارای پیامدهای سیاسی نیز هست. اسکناسهای فعلی لیر سوریه تصاویر حافظ اسد (۱۰۰۰ لیره) و بشار اسد (۲۰۰۰ لیره) را در بر دارند و حذف این تصاویر در اسکناسهای جدید، بهعنوان نماد پایان بیش از پنج دهه حکومت خاندان اسد تلقی میشود. به همین دلیل، دولت جدید سوریه قصد دارد همزمان با معرفی اسکناسها، یک کمپین اطلاعرسانی گسترده نیز به راه بیندازد.
چالشها و هشدارها
برخی کارشناسان نسبت به تبعات این تصمیم هشدار دادهاند. کرم شعار، اقتصاددان برجسته سوری و مشاور سازمان ملل، گفت اگرچه حذف تصویر اسد گامی ضروری برای گذار سیاسی است، اما اجرای موفق چنین طرحی به زیرساختهای دیجیتال قوی و شبکه بانکی کارآمد نیاز دارد؛ اموری که سوریه در وضعیت فعلی فاقد آن است.
او همچنین هشدار داد که نبود چارچوب قانونی شفاف برای اجرای این طرح و عدم کنترل کامل دولت بر تمام مناطق کشور میتواند باعث سردرگمی و نارضایتی مردم شود. شعار پیشنهاد کرد که دولت سوریه بهجای این اقدام پرهزینه، میتوانست با انتشار اسکناسهایی با ارزش بالاتر (مانند ۲۰ یا ۵۰ هزار لیره) مشکل تراکم اسکناسها را حل کند، بدون آنکه مجبور به چاپ کامل پول جدید شود؛ اقدامی که ممکن است صدها میلیون دلار برای اقتصاد بحرانزده سوریه هزینه در بر داشته باشد.
زمینه سیاسی تصمیم
برخلاف دوره بشار اسد که استفاده از ارزهای خارجی ممنوع بود، دولت جدید وعده داده است که با رویکردی آزادتر، اقتصاد را به سمت نظام بازار سوق دهد. با این حال، دلاریزه شدن گسترده اقتصاد سوریه باعث شده که اعتماد به لیر کاهش یابد. اکنون فروشگاهها، جایگاههای سوخت و حتی خدمات عمومی به دلار قیمتگذاری میشوند.
در کنار ابعاد اقتصادی، این اقدام با هدف کاهش حجم نقدینگی خارج از نظام بانکی رسمی نیز دنبال میشود. طبق ارزیابیهای داخلی، حدود ۴۰ تریلیون لیر در گردش خارج از سیستم رسمی است و دولت امیدوار است با عرضه پول جدید، این سرمایهها را به چرخه قانونی بازگرداند و نظارت بیشتری بر نقدینگی اعمال کند.
در حالی که سوریه در آستانه نخستین انتخابات پارلمانی پس از سقوط اسد در ماه سپتامبر قرار دارد، موفقیت یا شکست این اقدام مالی میتواند تأثیر مهمی بر ثبات سیاسی و اقتصادی آینده کشور داشته باشد.
اورشلیمپست روز جمعه گزارش داد «سهيل بهيج حرب»، رئیس شاخه اطلاعات ارتش لبنان در جنوب این کشور، تلاش کرده روند تحقیقات داخلی ارتش درباره کشته شدن شان رونی، سرباز ایرلندی یونیفل را مختل کرده و مانع پیگرد اعضای حزبالله شود. رونی در دسامبر ۲۰۲۲ در منطقه العقبیه، هنگام حرکت با خودروی زرهی یونیفل به سمت بیروت، هدف حمله قرار گرفت و کشته شد. در این حمله سه نفر دیگر نیز زخمی شدند.
مرکز پژوهشی «آلما» مستقر در اسرائیل نیز گزارش داد که «حرب» در ژانویه اطلاعات حساسی را در اختیار حزبالله قرار داده و از جمله برنامه ارتش لبنان برای یورش به مناطقی که میتوانست فعالیتهای حزبالله را مختل کند، به این گروه اطلاع داده است.
در همین رابطه شبکه المیادین، وابسته به حزبالله، به نقل از ارتش لبنان ادعای مطرح شده از سوی اسرائیل را رد کرد.
دادگاه نظامی و احکام سبک برای عاملان
در تیرماه امسال، دادگاه نظامی بیروت در حکمی غیابی، محمد عیاد، متهم اصلی این پرونده و از افراد مرتبط با حزبالله را به اعدام محکوم کرد. شش عضو دیگر حزبالله نیز به اتهام مشارکت در این قتل مجرم شناخته شدند. با این حال، احکام صادر شده علیه سایر متهمان بسیار سبک بود؛ یک نفر تنها به سه ماه زندان محکوم شد، چهار نفر دیگر به پرداخت جریمه نقدی بین ۱۱۰۰ تا ۲۲۰۰ دلار محکوم شدند و یک نفر نیز تبرئه شد.
در همین حال، مادر «شان رونی» از سازمان ملل شکایت کرده و مدعی شده است که نیروهای یونیفل حاضر در نزدیکی محل حمله، به دستور مقامات سازمان ملل برای کمک به پسرش اقدامی نکردهاند. او گفته است این تصمیم جان فرزندش را گرفت. مایکل مارتین، نخستوزیر ایرلند، نیز احکام صادرشده علیه متهمان را «بسیار سبک و غیرقابل قبول» دانست و تاکید کرد که نقش حافظان صلح «باید همواره محترم شمرده شود».
رسواییهای بیشتر در ارتش لبنان
به نوشته اورشلیمپست، «سهیل حرب» تنها مقام لبنانی متهم به همکاری با حزبالله نیست. منابع پژوهشی گزارش دادهاند که عماد ماهر رعد، رییس دفتر امنیت ضاحیه در شاخه اطلاعات ارتش لبنان، به دلیل دست داشتن در شبکه قاچاق اسلحه و مواد مخدر در همکاری با حزبالله، از سمت خود برکنار شده است. او از بستگان محمد رعد، نماینده برجسته حزبالله در پارلمان لبنان و رییس فراکسیون «وفاداری به مقاومت» است.
خلع سلاح گروههای غیردولتی
این افشاگریها همزمان با تلاشهای دولت لبنان برای اجرای توافق اخیر با اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین منتشر میشود؛ توافقی که بر اساس آن، حمل سلاح باید صرفاً به شش نهاد امنیتی دولتی محدود شود. این توافق بخشی از آتشبس نوامبر گذشته است که با میانجیگری آمریکا شکل گرفت.
در همین چارچوب، دولت لبنان روز پنجشنبه اعلام کرد روند خلع سلاح گروههای فلسطینی در اردوگاههای پناهندگان آغاز شده است. این اقدام نتیجه نشست ۲۱ مه میان جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، و محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین، است که در آن بر اصل «انحصار سلاح در دست دولت» تاکید شد.
با وجود این، کارشناسان هشدار میدهند که اجرای چنین طرحی دشوار خواهد بود، چرا که گروههای فلسطینی سالهاست با استقلال نسبی در ۱۲ اردوگاه لبنان فعالیت میکنند و کنترل دولت بر این مناطق محدود است.
پیامدهای سیاسی و امنیتی
افشای همکاری افسران ارتش لبنان با حزبالله در پرونده قتل سرباز یونیفل، به گفته ناظران، نه تنها اعتبار ارتش لبنان را زیر سؤال میبرد بلکه اجرای طرح خلع سلاح گروههای غیردولتی را نیز با چالش جدی مواجه میکند. اسرائیل و متحدان غربی مدتهاست حزبالله را متهم میکنند که با سوءاستفاده از ساختارهای رسمی لبنان، مانع تحقق هرگونه اصلاح و ثبات در این کشور شده است.
فلدکامپ که پیشتر سفیر هلند در اسرائیل بوده، اعلام کرده بود در واکنش به عملیات نظامی برنامهریزیشده اسرائیل در شهر غزه و سایر مناطق پرجمعیت این منطقه، قصد دارد واردات کالا از شهرکهای اسرائیلی را ممنوع کرده و تحریمهایی را اعمال کند. با این حال، او نتوانست پشتیبانی شرکای ائتلافی خود در دولت را برای اجرای این طرح به دست آورد.
فلدکامپ در توضیح استعفای خود به خبرنگاران گفت: «احساس میکنم قادر نیستم سیاستی را که ضروری میدانم، شخصاً اجرا کنم و مسیر مورد نظر خود را پیش ببرم.» در پی این استعفا، دیگر اعضای کابینه از حزب میانهرو «پیمان اجتماعی نوین» نیز دولت را ترک کردند. ادی فان هایوم، رهبر این حزب، با اعلام خروج از دولت، اقدامات دولت اسرائیل را «در تضاد کامل با معاهدات بینالمللی» خواند.
دولت ائتلافی هلند پیشتر در ماه ژوئن و پس از خروج حزب راست افراطی ضداسلام «آزادی» به رهبری خیرت ویلدرز بر سر موضوع مهاجرت، فروپاشیده بود و تنها سه حزب باقیمانده به عنوان دولت موقت تا زمان برگزاری انتخابات اداره کشور را در دست داشتند.
نخستوزیر موقت، دیک سخوف، شامگاه جمعه در پارلمان گفت از استعفای فلدکامپ و خروج حزبش ابراز تاسف کرده است و افزود: «اوضاع در غزه وخیم و فاجعهبار است و همه از این مسئله آگاهند.»
سازمان ملل پیشتر در روز جمعه هشدار داده بود که شهر غزه دچار قحطی است و در صورت ادامه محاصره و نبود آتشبس، این بحران به دیگر مناطق نوار غزه گسترش خواهد یافت. این در حالی است که اسرائیل این گزارشها را «دروغ» و «اتهامی مدرن از نوع خوننوشی» خوانده است. ایالات متحده نیز بهطور ضمنی این ادعاها را بخشی از «روایت نادرست گرسنگی عامدانه» از سوی حماس توصیف کرد؛ گروهی که جنگ جاری را با حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به جنوب اسرائیل آغاز کرد.
پیشنهاد اعمال تحریم علیه اسرائیل در هلند باعث ایجاد اختلافهای سیاسی گسترده شد. برخی از نمایندگان احزاب چپ، از جمله کاتی پیری از حزبهای متحد چپ سبز و کارگر، گفتند: «در غزه قحطی، پاکسازی قومی و نسلکشی در جریان است و کابینه ما ساعتها درباره اینکه آیا باید اقدامی انجام دهد یا نه، بحث میکند. این مایه شرمساری است.»
فلدکامپ در طرح پیشنهادی خود خواهان توقف واردات کالا از شهرکهای اسرائیلی شده بود، اما نهتنها با مخالفت درونکابینهای مواجه شد، بلکه برخی احزاب مخالف نیز او را متهم به تعلل در اقدام علیه اسرائیل کردند و خواستار رای عدم اعتماد به او شدند.
ماه گذشته، هلند دو وزیر راستگرای اسرائیلی، ایتمار بنگویر و بزالل اسموتریچ را «عنصر نامطلوب» اعلام کرد. همچنین، هلند یکی از ۲۱ کشوری بود که روز پنجشنبه با امضای بیانیهای مشترک، ساخت شهرکهای جدید در کرانه باختری را «غیرقانونی و برخلاف قوانین بینالمللی» خواند.
این توافق که اوایل ماه جاری میلادی میان ایروان و باکو نهایی شد، به آمریکا اجاره ۹۹ ساله کریدور زنگزور را اعطا میکند؛ گذرگاهی باریک و استراتژیک که به مسیر حیاتی تجارت و انرژی از حوزه دریای خزر به اروپا بدل خواهد شد و عملا ایران را دور میزند. نیویورکپست نوشت این تحولات برای تهران یک «سیلی دیپلماتیک» و برای واشنگتن «دستاوردی کمسابقه» محسوب میشود.
کریدور زنگزور سالها یکی از محورهای اصلی مناقشه قرهباغ بود که دهها هزار نفر را آواره کرد و سه دهه بیثباتی در منطقه به جا گذاشت. به گفته تحلیلگران، ورود مستقیم ترامپ و میانجیگری شخصی او باعث شد دو طرف پای میز مذاکره بیایند و برای نخستین بار مسیری جایگزین برای اتصال شرق و غرب بدون عبور از خاک ایران فراهم شود.
این توافق که با نام «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی» یا TRIPP معرفی شده، عملا جایگاه آمریکا را در مدیریت جریان انرژی و تجارت در منطقه تثبیت میکند. طبق گزارش نیویورکپست، واشینگتن مدیریت خطوط ریلی، جادهای، شبکههای مخابراتی و لولههای انرژی این کریدور را در دست میگیرد و به این ترتیب، موقعیتی مسلط برای شرکتهای آمریکایی ایجاد میشود.
کارشناسان میگویند این مسیر میلیاردها دلار سود آتی برای آمریکا تضمین میکند و همزمان اروپا را به مسیرهای جایگزین نفت و گاز وابسته میسازد؛ مسیری که دیگر نه از روسیه میگذرد و نه از ایران. برای متحدان غربی، این توافق به معنای دسترسی ارزانتر و امنتر به انرژی خزر است و برای تهران، از دست رفتن درآمد و نفوذ راهبردی.
نیویورکپست به نقل از بنفشه زند، روزنامهنگار ایرانیـآمریکایی و مخالف جمهوری اسلامی نوشت: «این توافق نهتنها بردی تاریخی، بلکه پیروزی مستقیم واشینگتن است. پیمانکاران آمریکایی نفت و گاز خزر را از طریق زنگزور و ترکیه به اروپا مدیریت میکنند. سود سرشار است و همه اینها زیر چتر ناتو صورت میگیرد.»
او حتی احتمال ایجاد پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را مطرح کرد و گفت: «اگر چنین شود، جمهوری اسلامی و روسیه کیش و مات خواهند شد.» زند تاکید کرد این کریدور «کابوسی واقعی» برای تهران است؛ چراکه ایران سالها از موقعیت جغرافیایی خود برای کنترل مسیرهای انرژی استفاده کرده و اکنون این ابزار را از دست میدهد.
بهنام بنطالبلو، کارشناس بنیاد دفاع از دموکراسیها، نیز به نیویورکپست گفت: «این توافق نشان میدهد ایران در قفقاز تا چه اندازه آسیبپذیر شده است. شکست ارمنستان در جنگ اخیر با آذربایجان و اختلافهای ایروان با مسکو، رژیم را از منافع سنتیاش محروم کرده است. حالا جمهوری اسلامی از یکی از مهمترین مسیرهای تجاری منطقه کنار گذاشته شده است.»
به نوشته نیویورکپست، زمانبندی توافق اهمیت ویژهای دارد. پس از حمله هفتم اکتبر و جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران، جمهوری اسلامی نتوانست به یاری حماس یا حزبالله بیاید. نفوذ تهران در عراق، سوریه و لبنان کاهش یافت، فرماندهان سپاه هدف قرار گرفتند و رهبر جمهوری اسلامی بار دیگر به مخفیگاه رفت.
زند تاکید کرده است: «برای کسانی که سالها این رژیم را دنبال کردهاند، روشن بود که جمهوری اسلامی یک ببر کاغذی است. اما جنگ اخیر این واقعیت را بر همگان آشکار کرد. امروز حاکمان ایران با ترس و نگرانی به آینده مینگرند.»
به گزارش نیویورکپست، واشینگتن از این موقعیت استفاده میکند تا ضعف تهران را به فرصت بدل کند. ایالات متحده پس از حملات اسرائیل به مواضع حکومت ایران، خود نیز تاسیسات هستهای را هدف قرار داد و اکنون با توافق قفقاز، پیروزی سیاسی و اقتصادی به دست آورده است.
زند در این گزارش تاکید کرده: «چون ترامپ این توافق را پیش برده، همهچیز متفاوت است. او اهمیتی به دلخوریها نمیدهد و براساس عمل واکنش نشان میدهد. حالا مثل کرکسی بالای سر ایران نشسته و مراقب است.»
به نوشته نیویورکپست، مخالفان جمهوری اسلامی این کریدور را فقط یک مسیر تجاری نمیدانند بلکه آن را نشانهای از محاصره منطقهای ایران و پایان قریبالوقوع رژیم ارزیابی میکنند. زند در پایان گفت: «ما برای چنین روزی دعا کردهایم. این توافق نشان میدهد رژیم محاصره شده و روزهایش به شماره افتاده است.»
این توافق با حمایت ناتو به امضا رسید و برخی ناظران آن را با پیمانهای تاریخی صلح مقایسه کردهاند. نیویورکپست نوشت اهمیت اصلی توافق، نهتنها پایان دادن به مناقشه سیساله قفقاز، بلکه تثبیت حضور پایدار آمریکا در مرزهای شمالی ایران است؛ حضوری که به گفته این روزنامه «رژیم تهران بهخوبی میداند دیگر راه گریزی از آن ندارد».
ارتش اسرائیل تاکید کرده که این هدف نظامی نقض آتشبس میان دو کشور بوده است. همچنین، ساعاتی پیش از این حمله، یک عضو حزبالله نیز در حمله پهپادی ارتش اسرائیل در منطقه عیتا الشعب کشته شد.
این تحولات در حالی رخ میدهد که طبق گزارش پایگاه خبری اکسیوس، ایالات متحده از اسرائیل خواسته است تا از شدت حملات هوایی خود به لبنان، بهویژه حملات «غیرضروری»، بکاهد. به گفته مقامهای آمریکایی، کاهش تنش از سوی اسرائیل میتواند فضای بیشتری برای دولت لبنان جهت اجرای طرح خلع سلاح حزبالله فراهم کند. آمریکا همچنین از اسرائیل خواسته طی هفتههای آینده امکان خروج تدریجی از یکی از پنج پایگاه نظامیاش در جنوب لبنان را بررسی کند.
در هفتههای اخیر، خلع سلاح گروههای مسلح در لبنان، بهویژه حزبالله، به موضوعی محوری در صحنه سیاسی این کشور تبدیل شده است. دولت لبنان در ۱۶ مرداد کلیات طرح ایالات متحده برای خلع سلاح حزبالله را به تصویب رساند؛ طرحی که طبق خواسته واشینگتن باید تا پایان سال ۲۰۲۵ اجرایی شود. با این حال، حزبالله با این روند مخالفت کرده است. نعیم قاسم، دبیرکل این گروه، هشدار داده که تلاش برای خلع سلاح حزبالله ممکن است لبنان را به سمت یک جنگ داخلی سوق دهد.
آتشبس کنونی میان اسرائیل و لبنان بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل از ۷ آذر ۱۴۰۳ اجرایی شده است. این قطعنامه مقرر میدارد که تنها ارتش لبنان و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) حق استقرار در جنوب رودخانه لیتانی را دارند. در حالی که ارتش اسرائیل نیز موظف است از این منطقه عقبنشینی کند، اما همچنان در پنج نقطه راهبردی حضور دارد و اعلام کرده تا زمانی که حزبالله تهدیدی امنیتی محسوب شود، از این پایگاهها خارج نخواهد شد.
حملات اخیر اسرائیل، از جمله هدف قرار دادن انبار تسلیحات و زیرساختهای موشکی حزبالله، بخشی از همین فضای پرتنش امنیتی در جنوب لبنان است. در مقابل، مقامهای لبنانی این اقدامات را نقض آتشبس و تعرض به حاکمیت کشور خود میدانند.
در حالی که فشارهای بینالمللی بر دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله افزایش یافته، این پرسش مطرح است که آیا اقدامات هماهنگ دیپلماتیک از سوی آمریکا و اسرائیل میتواند مسیر اجرای این هدف دشوار را هموار کند، یا اینکه واکنش احتمالی حزبالله، وضعیت را بیش از پیش بحرانی خواهد کرد.
