نیوزویک با استناد به تصاویر ماهوارهای جدید گزارش داد نیروهای آمریکایی در حال کاهش حضور خود در پایگاه دریایی دیهگو گارسیا در اقیانوس هند هستند. این پایگاه مشترک آمریکا و بریتانیا در ماههای گذشته نقشی کلیدی در کارزار «عملیات فریب» جمهوری اسلامی ایفا کرده بود.
این نشریه سهشنبه ۲۸ مرداد نوشت تصاویر جدید آژانس فضایی اروپا از پایان نقش موقت دیهگو گارسیا بهعنوان «ابزار هشداردهی نظامی» حکایت دارد.
در این تصاویر محوطههای خالی دیهگو گارسیا مشخص است. این در حالی است که پیشتر جنگندههای «اف-۱۵»، بمبافکنهای «بی-۲» و «بی-۵۲»، هواپیماهای سوخترسان و هواپیماهای ترابری در این پایگاه مستقر بودند تا هشداری آشکار به تهران در خصوص امکان استفاده از گزینه نظامی ارسال شود.
جوزف ووتل، فرمانده پیشین ستاد مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، در همین رابطه به نیوزویک گفت: «ما اطمینان حاصل کردیم که دیهگو گارسیا [برای حمله به ایران] آماده است، اما در نهایت ترامپ تصمیم گرفت بر طرحی دیگر تمرکز کند.»
پنتاگون اول تیر ماه پس از حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی اعلام کرد برای انجام این عملیات، بمبافکنهای بی-۲ از پایگاه وایتمن در میزوری به پرواز درآمدند و ماموریتی با مدت زمان بیش از ۳۰ ساعت را به انجام رساندند.
گروهی دیگر از هواپیماهای «طعمه» نیز در این عملیات به گوام هدایت شدند تا ناظران را درباره اهداف واقعی ایالات متحده گمراه کنند.
نیوزویک در ادامه گزارش خود نوشت اگرچه این عملیات توانست به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی آسیب وارد کند و روند غنیسازی اورانیوم را برای مدتی به تعویق بیندازد، اما کارشناسان بر این باورند که تهدید تهران همچنان پابرجاست و کاهش نیروهای آمریکایی در دیهگو گارسیا نشانه تغییر اولویتهای واشینگتن در منطقه نیست.
در روزهای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بهویژه ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، پس از حملات آمریکا به تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان بالا گرفته است.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد، اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
ترامپ در هفتههای گذشته بارها تاکید کرده اگر جمهوری اسلامی بهدنبال از سرگیری غنیسازی باشد، بار دیگر حمله به ایران را در دستور کار قرار خواهد داد.
در سوی مقابل، اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۸ مرداد گفت تهدید ترامپ به جمله مجدد به ایران «بلوف سیاسی» است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۱ مرداد اعلام کرد حملات اخیر به تاسیسات اتمی ایران، برنامه هستهای جمهوری اسلامی را «چند سال» به عقب انداخته است، اما تهران همچنان ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده در اختیار دارد که برای ساخت بمب اتم کافی نیست.
وزارت امور خارجه سوریه سهشنبه ۲۸ مرداد تصاویری از این دیدار را در شبکههای اجتماعی به اشتراک گذاشت.
جونی ارنست، سناتور جمهوریخواه ایالت آیووا، مارکوِین مولین، سناتور جمهوریخواه ایالت اوکلاهاما، جیسون اسمیت، عضو جمهوریخواه مجلس نمایندگان از ایالت میزوری و جیمی پانِتا، عضو دموکرات مجلس نمایندگان از ایالت کالیفرنیا، اعضای هیات آمریکایی در دمشق بودند.
اسعد حسن الشیبانی، وزیر خارجه و انس خطاب، وزیر کشور سوریه، نیز در این نشست حضور داشتند.
پیشتر در اردیبهشتماه، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در جریان سفر به ریاض، با الشرع دیدار کرد و سپس از تصمیم خود برای لغو تحریمهای سوریه خبر داد.
با این حال، کنگره آمریکا هنوز بر سر لغو دائمی «قانون سزار برای حمایت از غیرنظامیان سوریه» به توافق نرسیده است. این قانون با هدف انزوای سیاسی و فشار اقتصادی بر حکومت بشار اسد وضع شده بود.
بر اساس اختیارات موجود، ترامپ تنها میتواند این تحریمها را به مدت شش ماه به حالت تعلیق درآورد.
مخالفت با لغو تحریمهای دمشق محدود به یک حزب نیست؛ شماری از اعضای کنگره آمریکا از دو حزب دموکرات و جمهوریخواه بر لزوم اتخاذ رویکردی محتاطانه در قبال دمشق تاکید دارند و میگویند رفع محدودیتها باید منوط به سنجش پایبندی الشرع به تعهداتش در زمینه مبارزه با تروریسم، تحقق عدالت برای قربانیان حکومت اسد و حمایت از اقلیتها باشد.
در همین راستا، برَد شِرمن، عضو دموکرات مجلس نمایندگان، بهتازگی حمایت خود را از طرح مایک لاولر، عضو جمهوریخواه کنگره، اعلام کرده است.
بر اساس این طرح، رییسجمهوری آمریکا اختیار بیشتری برای تعلیق تحریمهای «قانون سزار» خواهد داشت، اما در صورت لزوم امکان بازگرداندن آنها همچنان حفظ میشود.
این بحث در کنگره پس از کشته شدن یک شهروند آمریکایی در جریان خشونتهای فرقهای علیه اقلیت دروزی در شهر سویدا در جنوب سوریه مطرح شد.
شرمن در واکنش به این رویداد تاکید کرد واشینگتن بهدنبال «دموکراسی جفرسونی» یا وضعیتی «کمالگرایانه» در سوریه نیست، اما انتظار دارد حکومتی در این کشور بر سر کار باشد که از کشتار دروزیها، از جمله شهروند آمریکایی، جلوگیری کند.
«دموکراسی جفرسونی» اصطلاحی است که به الگوی آرمانی توماس جفرسون، رییسجمهوری پیشین آمریکا، از مردمسالاری کامل و مشارکت مستقیم شهروندان در اداره کشور اشاره دارد.
در همین حال، پایگاه خبری هیل ۲۸ مرداد نوشت علیرغم اتفاقات اخیر در سوریه، «به نظر میرسد اجماعی دوحزبی در کنگره [آمریکا] برای تعامل با الشرع و دولت او شکل گرفته است».
پیش از این نیز هیاتهایی از کنگره ایالات متحده برای دیدار با مقامهای حکومت جدید سوریه راهی این کشور شده بودند.
بسنت سهشنبه ۲۸ مرداد در مصاحبه با شبکه سیاِنبیسی اعلام کرد سهم نفت روسیه در سبد واردات انرژی هند پیش از آغاز جنگ اوکراین کمتر از یک درصد بود، اما اکنون با جهشی چشمگیر به ۴۲ درصد رسیده است.
وزیر خزانهداری ایالات متحده اقدام هند را با چین مقایسه کرد که بهعنوان یکی از خریداران سنتی نفت روسیه، میزان واردات خود را در طول جنگ اوکراین از ۱۳ درصد به تنها ۱۶ درصد افزایش داده است.
او افزود: «هند صرفا در حال سودجویی است؛ آنها در حال فروش مجدد [نفت ارزان روسیه] هستند. آنچه من آن را آربیتراژ هندی مینامم، یعنی خرید نفت ارزان روسیه و فروش دوباره آن به شکل فرآورده، پدیدهای است که در طول جنگ [اوکراین] بهوجود آمده و غیرقابل قبول است.»
آربیتراژ در علم اقتصاد به معنای بهرهبرداری از تفاوت قیمت یک کالا، دارایی یا ارز در دو بازار مختلف برای کسب سود بدون ریسک است.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از اعمال تعرفهای اضافی به میزان ۲۵ درصد بر کالاهای هندی خبر داد؛ اقدامی که بهعنوان مجازاتی برای خرید نفت روسیه از سوی دهلینو در نظر گرفته شده است.
بدین ترتیب، مجموع تعرفههایی که ترامپ از زمان ورود مجددش به کاخ سفید بر کالاهای هندی وضع کرده، به ۵۰ درصد رسید.
ترامپ این اقدام را عاملی برای افزایش فشار بر ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، و سوق دادن او به حرکت در مسیر پایان جنگ اوکراین توصیف کرده است. با این حال، او از اعمال تعرفههای مشابه بر چین بهرغم تداوم خرید نفت روسیه از سوی این کشور سرباز زده است.
رویکرد متفاوت آمریکا در قبال چین و هند
وزیر خزانهداری آمریکا در ادامه مصاحبه خود، در توضیح دلیل خودداری واشینگتن از اعمال تعرفه مشابه بر پکن گفت شرایط چین «کاملا متفاوت» است، زیرا این کشور از خریداران سنتی نفت روسیه به شمار میرود و برخلاف هند، درگیر معاملات «آربیتراژی» نشده است.
اقدام ایالات متحده در اعمال تعرفههای جدید بر کالاهای هندی به سردی روابط دو کشور انجامیده است.
این تحول در شرایطی رخ میدهد که طی ماههای اخیر، ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی بارها از نزدیک بودن حصول توافق تجاری با دولت نارندرا مودی، نخستوزیر هند، سخن گفته بودند؛ توافقی که میتوانست زمینهساز کاهش نرخ تعرفهها شود.
در سوی مقابل، هند ۲۸ مرداد از تصمیم خود برای تعلیق عوارض ۱۱ درصدی واردات پنبه تا هشتم مهرماه خبر داد.
خبرگزاری رویترز نوشت این اقدام بهعنوان تمایل دهلینو برای نشان دادن انعطاف در برابر واشینگتن و پاسخ به نگرانیهای آمریکا درباره تعرفههای بخش کشاورزی ارزیابی شده است.
این تحول پس از آن رخ داد که سفر برنامهریزیشده هیات مذاکرهکننده تجاری آمریکا به دهلینو که قرار بود از سوم تا هفتم شهریور انجام شود، بهطور ناگهانی لغو شد.
پیشتر در ۱۷ مرداد، رویترز به نقل از سه مقام هندی گزارش داد با اوجگیری تنشها میان واشینگتن و دهلینو و رسیدن روابط دو کشور به پایینترین سطح در چند دهه گذشته، هند طرح خرید تسلیحات و هواپیما از آمریکا را به حالت تعلیق درآورد.
بر اساس این تحلیل که سهشنبه ۲۸ مرداد منتشر شد، میتوان چهار سناریوی اصلی را برای تحولات اخیر لبنان در نظر گرفت.
۱. اگر دولت لبنان بر خلع سلاح حزبالله اصرار بورزد، وزیران شیعه ممکن است کابینه را ترک کنند که این امر میتواند به سقوط دولت و از کار افتادن ساختار حکومت منجر شود.
۲. در صورتی که ارتش لبنان علیه حزبالله دست به اقدامی بزند، احتمال بروز اختلاف و بالا گرفتن تنشهای فرقهای در صف نیروهای نظامی وجود دارد.
۳. تشدید درگیریها میتواند به جنگ داخلی، مداخله سوریه و تکرار سناریوی سال ۱۹۷۶ منتهی شود.
۴. همچنین این احتمال وجود دارد که حزبالله با حمله به اسرائیل، فشارها را به سمت خارج معطوف و خود را بهعنوان تنها نیروی مقاومت در برابر «اشغال» معرفی کند. چنین اقدامی میتواند آتش یک جنگ تازه و طولانیمدت را شعلهور سازد و احتمالا پای جمهوری اسلامی را نیز به آن بکشاند.
در روزهای اخیر موضوع خلع سلاح حزبالله به محور اصلی کشمکشهای سیاسی در لبنان بدل شده و بر روابط تهران و بیروت نیز سایه انداخته است.
سمیر جعجع، رییس حزب نیروهای لبنانی، ۱۷ مرداد در مصاحبه با شبکه العربیه، محدود کردن سلاح به دولت را «یک مساله داخلی و یک خواسته لبنانی» خواند و در عین حال گفت تصمیمگیری حزبالله درباره تحویل سلاحهایش منوط به اراده جمهوری اسلامی است.
پیامدهای سفر لاریجانی به لبنان
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم در ادامه تحلیل خود نوشت: «اکثر ناظران لبنانی بر این باورند که سفر لاریجانی موازنه قدرت در لبنان را تغییر داد. این کشور اکنون درگیر زورآزمایی میان ایالات متحده و ایران است؛ کشمکشی که در نهایت ممکن است به بخشی از مذاکرات گستردهتر میان تهران و واشینگتن بدل شود.»
این اندیشکده افزود هرچند حامیان حزبالله از لاریجانی در مسیر خروج از فرودگاه بیروت استقبال کردند، اما دیدارهای این مقام ارشد جمهوری اسلامی با جوزف عون، رییسجمهوری و نواف سلام، نخستوزیر لبنان، در فضایی پرتنش برگزار شد.
در این تحلیل آمده است: «تصاویر منتشرشده [از این دیدارها] تنش موجود در زبان بدن را آشکار کرد و عمق شکاف میان دو طرف را برجسته ساخت.»
روزنامه لبنانی ندا الوطن ۲۳ مرداد با اشاره به مواضع اخیر مقامهای دولت لبنان نوشت صحبتهای عون و سلام «سیلی به صورت» لاریجانی بود
پیش از آن در ۱۸ مرداد، وزارت امور خارجه لبنان در بیانیهای اظهارات مقامهای حکومت ایران در مخالفت با خلع سلاح حزبالله را محکوم کرد و گفت جمهوری اسلامی بهتر است بهجای دخالت در امور سایر کشورها، به مشکلات مردم ایران بپردازد.
نقش اسرائیل در تضعیف حزبالله
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم در تحلیل خود همچنین به ضربات سهمگین اسرائیل به حزبالله در جریان نبرد اخیر دو طرف پرداخت.
این اندیشکده نوشت بیش از ۷۰ درصد از زرادخانه موشکی و زیرساختهای نظامی حزبالله منهدم شدند. در میان ۲۹ روستای شیعهنشین واقع در مرز با اسرائیل که بهعنوان خطوط مقدم مستحکم حزبالله عمل میکردند، ۲۲ روستا بهطور کامل ویران شدند و بیش از ۱۰۰ هزار نفر از ساکنان آن بهناچار خانههای خود را ترک کردند.
حسن نصرالله و جانشین او، هاشم صفیالدین، به همراه بخش عمده فرماندهان ارشد و هزاران عضو حزبالله در حملات اسرائیل کشته شدند؛ در مجموع حملات اسرائیل بیش از پنج هزار کشته و هزاران زخمی در میان اعضای حزبالله برجای گذاشت.
سرانجام حزبالله با توجه به شدت ضربات و خسارات وارد شده، در آذرماه ۱۴۰۳ تن به برقراری آتشبس و اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت داد.
بر اساس این قطعنامه، حزبالله باید نیروهای خود را به شمال رودخانه لیتانی (حدود ۳۰ کیلومتری مرز اسرائیل) منتقل کند و بدین ترتیب، تنها ارتش لبنان و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) اجازه استقرار در جنوب این کشور را دارند.
همچنین قطعنامه ۱۷۰۱ بر خلع سلاح همه گروههای مسلح در لبنان تاکید دارد.
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم نوشت موافقت حزبالله با خلع سلاح در عمل چیزی جز «تاکتیکی برای خرید زمان» نبود و رهبران این گروه بر این باور بودند که دولت لبنان بهدلیل نفوذ و برتری حزبالله هرگز توانایی اجرای آن را نخواهد داشت.
طبق تحلیل این اندیشکده، تحولات بعدی و انتخاب عون و سلام بهعنوان رییسجمهوری و نخستوزیر لبنان نشان داد که محاسبات رهبران حزبالله نادرست بوده است.
تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، ۲۷ مرداد در سفر به بیروت، ضمن تاکید بر خلع سلاح حزبالله گفت اسرائیل باید به تعهدات خود در چارچوب توافق آتشبس عمل کند و از لبنان خارج شود.
