آلبانی در گامی بی‌سابقه، هوش مصنوعی را به ابزاری راهبردی برای پاکسازی نظام حکمرانی خود و تسریع روند عضویت در اتحادیه اروپا بدل کرده است. نخست‌وزیر این کشور حتی از احتمال راه‌اندازی وزارتخانه‌ای با مدیریت کامل هوش مصنوعی خبر داده است.
در تیرانا، پایتخت آلبانی، ادی راما، نخست‌وزیر این کشور، اعلام کرد که دولتش در حال بررسی استفاده از هوش مصنوعی برای بهبود شفافیت، کاهش فساد و سرعت‌بخشی به فرآیند تطبیق با قوانین اتحادیه اروپاست. راما گفت: «شاید روزی فرا برسد که یک وزارتخانه به‌طور کامل توسط هوش مصنوعی اداره شود؛ بدون پارتی‌بازی، بدون تضاد منافع.»
او با اشاره به چالش‌های ساختاری آلبانی در حوزه حکمرانی گفت، هوش مصنوعی می‌تواند نقش یک «کارمند دولتی نمونه» را ایفا کند؛ بدون فساد، بدون خستگی و بدون نیاز به حقوق.
راما افزود که توسعه‌دهندگان داخلی می‌توانند مدل‌هایی برای الگوریتم‌های اجرایی طراحی کنند که شاید روزی منجر به تشکیل اولین دولت کاملاً مبتنی بر هوش مصنوعی در جهان شود، با وزرا و نخست‌وزیری غیرانسانی اما کارآمد.
این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که فساد در ساختار سیاسی آلبانی ریشه‌دار است. سالی بریشا، رهبر اپوزیسیون، در حال حاضر درگیر پرونده قضایی مرتبط با فساد است و ایلی‌ر متا، نخست‌وزیر و رییس‌جمهوری پیشین، نیز در بازداشت به‌سر می‌برد. این سابقه طولانی باعث شده که آلبانی با فشار اتحادیه اروپا برای اصلاحات ساختاری مواجه شود.
پارلمان مخالف است، اما جلو نمی‌ایستد
جریدا تاباکو، نماینده حزب دموکرات و از منتقدان سیاسی دولت آلبانی، با اشاره به کارآمدی بالقوه هوش مصنوعی گفت: «این فناوری اگر در دست افراد درست باشد، می‌تواند شیوه حکمرانی را متحول کند، اما اگر همان عوامل قدیمی پشت پرده آن باشند، فقط فساد را دیجیتال خواهد کرد.»
او افزود: «در کشوری که ۸۰ درصد بودجه از طریق قراردادهای عمومی خرج می‌شود و یک‌سوم این قراردادها بدون رقابت واقعی واگذار می‌شوند، استفاده از هوش مصنوعی بدون اصلاح زیرساخت‌های فسادزا، تنها فساد را پنهان می‌کند، نه اینکه آن را از بین ببرد.»
تاباکو همچنین نسبت به شفافیت در هزینه‌ها، برنامه‌نویسان و الگوریتم‌ها هشدار داد و گفت: «اگر برنامه‌نویسان همان کسانی باشند که از مناقصات فاسد سود برده‌اند، ما فقط گذشته را وارد فضای ابری می‌کنیم.»
هوش مصنوعی در عمل: از کنترل مناقصات تا شناسایی مزارع غیرقانونی
آلبانی در حال حاضر استفاده محدودی از هوش مصنوعی را در نهادهای اجرایی آغاز کرده است. یکی از مهم‌ترین زمینه‌ها، شفاف‌سازی مناقصات عمومی و تحلیل بلادرنگ معاملات مالیاتی و گمرکی است. این اقدام بخشی از تعهدات آلبانی به بروکسل برای مقابله با فساد اداری است.
هوش مصنوعی همچنین در نظارت بر ساخت‌وسازهای غیرقانونی و مزارع شاهدانه در مناطق روستایی مورد استفاده قرار گرفته است. پهپادهای هوشمند و تصاویر ماهواره‌ای با بهره‌گیری از الگوریتم‌های تشخیص، تخلفات را شناسایی می‌کنند.
برنامه‌هایی نیز برای استفاده از فناوری تشخیص چهره در کاهش تصادفات رانندگی در دست اجراست. آلبانی یکی از بالاترین آمارهای مرگ‌ومیر ناشی از حوادث جاده‌ای در اروپا را دارد. دولت امیدوار است بتواند با ارسال هشدارهای بلادرنگ به رانندگان، این آمار را کاهش دهد.
«چت جی‌پی‌تی» در خدمت دیپلماسی اروپایی
آلبانی نخستین کشور در روند عضویت در اتحادیه اروپاست که به‌طور رسمی از هوش مصنوعی برای تطبیق قوانین خود با مقررات اتحادیه بهره می‌گیرد. راما اعلام کرد که دولتش با «میرا موراتی»، مدیر پیشین فناوری «اوپن ای‌آی» و یکی از طراحان اصلی «چت جی‌پی‌تی» که اصالتی آلبانیایی دارد، همکاری مستقیم دارد.
او گفت: «از همان هفته اول معرفی «چت جی‌پی‌تی»، ما با خانم موراتی تماس گرفتیم و از آن زمان همکاری نزدیکی با شرکت او آغاز شد. امروز، مذاکرات با اتحادیه اروپا با کمک مستقیم هوش مصنوعی انجام می‌شود.»
طبق اعلام دولت، هدف این است که فرآیند تطبیق قوانین تا سال ۲۰۲۷ تکمیل شود؛ در حالی‌که کرواسی برای همین روند به ۷ سال زمان نیاز داشت، آلبانی می‌خواهد در ۵ سال کار را به پایان برساند.
ادتا باربولوشی، مشاور پیشین نخست‌وزیر در امور اتحادیه اروپا و استاد کالج اروپا در تیرانا، گفت: «حجم قوانین اتحادیه اروپا سرسام‌آور است. ترجمه دستی آن‌ها به صدها نیروی انسانی نیاز دارد. در این‌جا هوش مصنوعی واقعاً می‌تواند سرعت و دقت را افزایش دهد.»
با این حال او هشدار داد که هوش مصنوعی جایگزین تصمیم‌گیری سیاسی نمی‌شود: «تصویب و اجرای قوانین اتحادیه، فرایندی سیاسی است و باید تحت نظارت و هدایت سیاسی باقی بماند.»
دولت دیجیتال، کارمند مجازی و نوزادان رؤسای دولت
دولت آلبانی اخیراً اعلام کرده که می‌خواهد تا سال ۲۰۳۰ پرداخت نقدی را در کشور حذف و کلیه تراکنش‌ها را دیجیتالی کند. ۹۵ درصد خدمات دولتی نیز از طریق پورتال e-Albania به‌صورت آنلاین ارائه می‌شود.
کاربران در بدو ورود با کارمندی مجازی مواجه می‌شوند که به آن‌ها در ثبت مالیات، دریافت گواهی تولد، یا صدور مجوز کمک می‌کند. دولت می‌گوید تاکنون بیش از ۴۹ میلیون خدمت دیجیتال از طریق این سامانه انجام شده و برای شهروندان و مهاجران بیش از ۶۰۰ میلیون یورو صرفه‌جویی کرده است.
با وجود حملات سایبری از سوی حکومت ایران و دشواری‌هایی برای شهروندان مسن‌تر، این سامانه به بخش جدایی‌ناپذیری از دولت آلبانی بدل شده است.
در حاشیه اجلاس سیاسی اروپا در تیرانا، دولت آلبانی ویدیویی تولید کرد که در آن رؤسای کشورهای اروپایی در نسخه کودکانه و دیجیتالی خود به زبان مادری‌شان به مهمانان خوش‌آمد می‌گفتند. از جمله، «نوزاد جورجیا ملونی» به ایتالیایی و «نوزاد الکساندر ووچیچ» به صربی مهمانان را خطاب قرار دادند. این اقدام عجیب توجه رسانه‌های بین‌المللی را برانگیخت.
کمبود تخصص، بزرگ‌ترین مانع
با وجود جاه‌طلبی‌های بزرگ، بسیاری از کارشناسان نسبت به ظرفیت واقعی آلبانی برای اجرای این تحولات تردید دارند. گروند تاچی، کارشناس هوش مصنوعی، گفت: «ما هنوز فاقد زیرساخت، دانش فنی، مراکز داده و منابع مالی لازم هستیم.»
او افزود: «پیش‌برد چنین برنامه‌هایی نیازمند برنامه‌ای گام‌به‌گام، کنترل قانونی، بودجه کافی و حتی طرحی برای بازیابی در بحران‌هاست. اما چاره‌ای نیست. تغییر باید اتفاق بیفتد، و مردم آلبانی باید آماده پذیرش آن باشند.»
دانشمندان بریتانیایی مطالعه‌ای برای بررسی این موضوع آغاز کرده‌اند که آیا آلودگی هوا می‌تواند باعث زوال عقل شود؟ این پژوهش، می‌تواند به توسعه داروهای جدیدی برای مقابله با پیشرفت بیماری‌هایی مانند آلزایمر منجر شود.
گاردین روز یک‌شنبه ۲۹ مهر در گزارشی نوشت دانشمندان بریتانیایی در آستانه راه‌اندازی پروژه تحقیقاتی چشمگیری هستند که نشان می‌دهد هوایی که تنفس می‌کنیم چگونه می‌تواند بر مغز ما تاثیر بگذارد.
به گفته دانشمندان، این تحقیق برای درک یک مشکل پزشکی مهم، یعنی چگونگی تاثیر آلودگی هوا بر بروز زوال عقل، حیاتی است.
در سال‌های اخیر، دانشمندان دریافتند که آلودگی هوا یکی از خطرناک‌ترین تهدیدها برای سلامت انسان است و نشان داده‌اند که این آلودگی در بروز سرطان، بیماری‌های قلبی، دیابت و بسیاری از مشکلات بهداشتی دیگر نقش دارد.
اکنون دانشمندان در موسسه فرانسیس کریک (Francis Crick) قرار است به بررسی ارتباط آلودگی هوا با پدیده زوال عصبی بپردازند.
این پروژه تحقیقاتی با عنوان «سرعت» (Rapid) که از سوی خیریه «مقابله با زوال عقل» تامین مالی شده است، از روز دوشنبه ۳۰ مهر به‌طور رسمی آغاز خواهد شد.
ذرات کوچک آلاینده چطور منجر به زوال عقل می‌شوند؟
پروژه سرعت شامل بررسی دقیق فرآیندهایی است که ذرات کوچک آلاینده می‌توانند منجر به زوال عقل شوند.
این تحقیق می‌تواند بینشی کلی درباره چگونگی تاثیر ذرات معلق در هوا بر بروز بیماری‌ها ارائه دهد و همچنین به توسعه داروهای جدید برای مقابله با پیشرفت شرایطی مانند بیماری آلزایمر کمک کند.
پروفسور چارلز سوانتون، معاون مدیر بالینی موسسه کرک و از مدیران این پروژه گفت: «آلودگی هوا معمولا با زوال عقل مرتبط نیست. با این حال، اپیدمیولوژیست‌ها به‌تازگی دریافته‌اند که ذرات موجود در هوا کاملا با خطر بیماری‌های نورودژنراتیو (زوال عصبی) مرتبط هستند.»
او افزود: «ما می‌خواهیم دقیقا بفهمیم که چگونه ذرات ریز در هوا می‌توانند تاثیرات عمیقی بر مغز ما داشته باشند و از این دانش برای توسعه داروهای جدیدی برای درمان زوال عقل استفاده کنیم.»
یک نوع کلیدی از آلودگی هوا، شامل معلق‌های ریز ذرات جامد و قطرات مایع است.
این ذرات از اگزوز خودروها و کامیون‌ها، کارخانه‌ها، گرد و غبار، گرده‌ها، آتش‌فشان‌ها، آتش‌سوزی‌های جنگلی و منابع دیگر تولید می‌شوند و به‌عنوان ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری یا به‌طور ساده PM2/5 شناخته می‌شوند.
این ذرات دارای قطری کمتر از ۲.۵ میلیونیم متر هستند که حدود ۳۰ برابر نازک‌تر از موی انسان است و به‌قدری کوچک‌اند که می‌توانند به عمق بدن انسان نفوذ کنند.
در مورد زوال عقل، پی‌ام۲.۵ها هنگام تنفس و از طریق پیاز بویایی (olfactory bulb) وارد مغز می‌شوند.
پیاز بویایی یک ساختار عصبی در مغز است که در بالای حفره بینی قرار دارد و سیگنال‌های بویایی را از گیرنده‌های موجود در بینی دریافت کرده و پردازش می‌کند. این بخش، نقش مهمی در درک و تشخیص بوها دارد.
به گفته پروفسور سوانتون، به نظر می‌رسد که پی‌ام۲.۵ها در مغز، از سوی سلول‌های ایمنی در سیستم عصبی مرکزی جذب می‌شوند و پس از آن است که احتمالا زوال عصبی آغاز می‌شود.
با این حال، این که این فرآیند چگونه پیش می‌رود و منجر به زوال عقل می‌شود، هنوز روشن نیست.
درک دقیق این فرایند، یکی از اهداف اصلی پروژه سرعت است تا بفهمیم چگونه پی‌ام۲.۵ها موجب تشکیل توده‌هایی در بافت مغز می‌شوند که نشانه مشخص بیماری آلزایمر است.
سونیا گاندی، رییس آزمایشگاه زیست‌شناسی زوال عصبی در موسسه کرک و دانشگاه کالج لندن گفت: «ما شواهد خوبی از ارتباط بین قرارگیری در معرض ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری و بیماری‌های مغزی مانند آلزایمر و پارکینسون داریم. اما هنوز نمی‌دانیم که آیا این ذرات واقعا زوال عصبی را به‌طور مستقیم تحریک می‌کنند یا تنها فرایندی را که در افراد آسیب‌پذیر در حال وقوع است، تسریع می‌کنند.»
پژوهشگران موسسه کرک بر این باورند که آلودگی هوا از طریق سه مکانیسم مختلف می‌تواند باعث زوال عقل شود؛ بر اساس یکی از این مکانیسم‌ها، ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری ممکن است به‌طور مستقیم فرآیند تجمع پروتئین‌ها را در مغز تسریع کنند و باعث بروز آلزایمر شوند.
به عبارت دیگر، ممکن است ورود ذرات معلق با توانایی مغز در پاکسازی توده‌های پروتئینی تداخل ایجاد کند.
به بیانی ساده، این ذرات ۲.۵ میکرومتری با سیستم پاکسازی سلول‌های بدن تداخل دارند و باعث می‌شوند حذف پروتئین‌های عامل بیماری‌هایی مانند آلزایمر، دشوارتر شود.
سومین نظریه این است که پی‌ام۲.۵ها به وسیله سلول‌های ایمنی مغز به نام میکروگلیا جذب و احتمالا باعث می‌شوند که این سلول‌ها، واکنشی التهابی را ایجاد و آغاز زوال عقل را تسریع کنند.
پژوهشگران برای تشخیص اینکه کدام مکانیسم در بروز زوال عقل نقش دارد، بر آزمایش‌های درون‌کشتگاهی روی سلول‌های بنیادی انسانی و همچنین مدل‌های حیوانی تمرکز خواهند کرد.
سونیا گاندی در همین زمینه گفت: «زمانی که این مکانیسم‌ها را با جزییات بیشتری درک کنیم، می‌توانیم از این دانش برای توسعه درمان‌هایی استفاده کنیم که تاثیر آلودگی‌های هوا را کاهش دهند.»
او اظهار امیدواری کرد که شاید روزی، بتوانیم از اثرات محیط بر بیماری‌های مغزی پیشگیری کنیم.
یافته‌های یک پژوهش جدید با موضوع تغییرات آب و هوایی نشان داد که قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض دمای شدید با افت شناختی، بیماری‌های کلیوی و سرطان پوست مرتبط است و امواج گرما می‌تواند مشکلات سلامت روان و شیوع بیماری‌های عفونی را تشدید کند.
این تحقیق که از سوی پژوهشگران دانشگاه بریستول بریتانیا انجام شد، شامل نظرات دانشمندان برجسته آب و هوا، هواشناسان و پزشکان بهداشت عمومی است.
بر اساس یافته‌های این پژوهش، قرار گرفتن طولانی‌مدت در دمای شدید ارتباط مستقیمی با زوال شناختی، بیماری کلیوی، سرطان پوست و گسترش بیماری‌های عفونی دارد.
دان میچل، نویسنده اصلی این پژوهش، اعلام کرد محققان از برخی «پیوندهای قوی» میان این بیماری‌ها و امواج گرما آگاه هستند و این امر «موجب نگرانی قابل توجهی» شده است.
سخنگوی دانشگاه بریستول گفت: «در حالی که تاثیر منفی تغییرات آب و هوایی بر سلامت قلب و ریه به طور گسترده‌ای شناخته شده، این تحقیق تصویر جامع‌تری از پیامدهای مرتبط ارائه می‌دهد.»
کارشناسان دریافتند که «تکرار و افزایش تغییرات آب و هوایی، مانند موج گرما و سیل، مشکلات سلامت روانی و گسترش بیماری‌های عفونی را تشدید می‌کند.»
زنگ خطر بیماری‌های پنهان
این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گرما می‌تواند خواب را مختل کند که این امر با زوال شناختی، بیماری آلزایمر و زوال عقل مرتبط است.
هوای سرد نیز ممکن است منجر به صدمات جسمی، مانند زمین خوردن یا تضعیف سلامت روانی، از جمله گوشه‌گیری شود و درد مفاصل و بی‌تحرکی را بر اثر نشستن و دراز کشیدن بیش از حد افزایش دهد.
میچل، استاد علوم آب و هوا در دانشگاه بریستول گفت: «این تحقیق عمدتا عوارض بالقوه بسیار جدی ناشی از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض تغییرات آب و هوایی را نشان می‌دهد که تاکنون در ارزیابی‌های مشابه به آن پرداخته نشده است.»
او افزود که اطلاعات کافی در مورد اینکه چگونه دماهای گرم‌تر یا سیل مداوم ممکن است با بیماری‌های مختلف مرتبط باشد، وجود ندارد.
با این حال، این پژوهشگر تاکید کرد که فشار گرمایی مداوم و چندساله احتمالا بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیماری‌های کلیوی را تشدید می‌کند اما برای تعیین اثرات بلندمدت آن، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.
میچل ادامه داد: «با استفاده از نمونه بریتانیا ما زمینه را برای تجزیه و تحلیل کامل و جهانی ارتباط میان تغییرات آب و هوایی و سلامت فراهم کرده‌ایم.»
یونیس لو، یکی دیگر از نویسندگان این تحقیق گفت که گام‌های بعدی شامل تجزیه و تحلیل داده‌های بلندمدت بیشتر در کنار «عوامل دیگری است که در طول زمان بر سلامتی تاثیر می‌گذارند».
تغییرات اقلیمی ناشی از تغییر درازمدت میانگین دمای زمین است که شرایط آب و هوایی را عوض می‌کند.
در طول یک دهه گذشته، دمای زمین به طور متوسط حدود ۱.۲ درجه سانتیگراد گرم‌تر از اواخر قرن ۱۹ بوده است.
اکنون تایید شده که گرمایش جهانی در دوره ۱۲ ماهه بین فوریه ۲۰۲۳ تا ژانویه ۲۰۲۴ از ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر رفته است.
پیامدهای افزایش دما که به دلیل تغییرات آب و هوایی ناشی از فعالیت‌های انسان رخ داده، با پدیده ال‌نینو تشدید و باعث شده سال ۲۰۲۳ گرم‌ترین سال ثبت شده در تاریخ باشد.
