جان خامنهای در دستان ترامپ و نتانیاهو
مراد ویسی
تحلیلگر ارشد در ایراناینترنشنال
با سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل به آمریکا و دیدارش با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گمانهزنیها درباره اهداف این دیدار به شدت افزایش یافته است.
تحلیلگر ارشد در ایراناینترنشنال
با سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل به آمریکا و دیدارش با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گمانهزنیها درباره اهداف این دیدار به شدت افزایش یافته است.
بسیاری معتقدند این دیدار برای بررسی نتایج حملات اخیر اسرائیل به جمهوری اسلامی و تصمیمگیری درباره ادامه برخورد با آن انجام شده است؛ از جمله احتمال تصمیم گیری درباره کشتن یا نکشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، در واکنش به حمله موشکی جمهوری اسلامی به برجی مسکونی در اسرائیل، صراحتاً اعلام کرده بود که «خامنهای دیگر نباید زنده بماند».
برای درک بهتر شرایط فعلی، نگاهی به سوابق ایالات متحده و اسرائیل در تعقیب و حذف دشمنانشان در خاورمیانه معنادار است.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ که بیش از سه هزار آمریکایی کشته شدند، آمریکا اعلام کرد که رهبران القاعده از جمله اسامه بن لادن را در هر جای دنیا که باشند پیدا خواهد کرد. همین تعهد منجر به کشته شدن بن لادن در سال ۲۰۱۱ در پاکستان شد. بعدها، ایمن الظواهری جانشین بن لادن نیز در سال ۲۰۲۲ در کابل با حمله پهپادی آمریکا کشته شد، در حالی که تصور میکرد در امنیت کامل به سر میبرد.
همچنین، ابو محمد المصری از چهرههای کلیدی القاعده بهدست نیروهای اسرائیلی و به سفارش سیا در خاک ایران ترور شد. موارد دیگری نظیر ملا اختر منصور، رهبر طالبان، که در مرز ایران و افغانستان کشته شد، همگی نمونههایی هستند از توان اطلاعاتی و عملیاتی آمریکا و اسرائیل در حذف دشمنانشان.
در سالهای گذشته، بسیاری از چهرههای کلیدی گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نظیر حزبالله و حماس نیز از سوی اسرائیل هدف قرار گرفتند. از عماد مغنیه و حسن نصرالله در حزبالله گرفته تا اسماعیل هنیه و یحیی سنوار و محمد ضیف در حماس. اغلب این افراد پس از سالها تعقیب، نهایتاً کشته شدند.
کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، بهدست آمریکا نیز نقطه عطفی در این روند بود. در حالی که بسیاری گمان میکردند آمریکا جرأت حذف چنین چهرهای را ندارد، کشتن او در بغداد نشان داد که این محاسبات اشتباه بوده است. همزمان، ابو مهدی المهندس، فرمانده حشد الشعبی عراق نیز در همان عملیات کشته شد؛ فردی که آمریکا از دهه ۱۹۸۰ به دنبال او بود.
بر خلاف جمهوری اسلامی که بارها وعده انتقام داده اما نتوانسته رهبران آمریکایی چون ترامپ، پومپئو یا بولتون را هدف قرار دهد، آمریکا و اسرائیل عملاً توانستهاند بسیاری از دشمنانشان را حتی در قلب تهران یا بیروت و دمشق و بغداد حذف کنند.
در جنگ اخیر ۱۲ روزه، اسرائیل توانست در ساعات اولیه چندین فرمانده ارشد سپاه را هدف قرار دهد. بسیاری بر این باورند که جنگ از لحظهای آغاز شد که اسرائیل آن فرماندهان را حذف کرد.
در نهایت، آنچه این تاریخچه به ما میگوید این است که حذف رهبرانی چون خامنهای، برای آمریکا و اسرائیل بیشتر به تصمیم و اراده سیاسی بستگی دارد تا توانمندی عملیاتی.
از لحاظ اطلاعاتی و عملیاتی آنها بارها نشان دادهاند که قادر به تعقیب و حذف هدفهای مورد نظرشان حتی پس از دهها سال هستند. در حالی که جمهوری اسلامی با وجود اراده سیاسی برای حذف شخصیتهایی نظیر ترامپ و نتانیاهو، هرگز توان تحقق این هدفها را نداشته است.
اکنون نیز اگر نتانیاهو و ترامپ تصمیم بگیرند خامنهای را هدف قرار دهند، حتی اگر خامنهای به مخفیگاه برود به نظر میرسد ابزار و امکانات لازم برای اجرای آن را در اختیار دارند چه از نظر اطلاعاتی، چه عملیاتی. تنها مسئلهای که باقی مانده، اراده نهایی برای صدور دستور چنین اقدامی است.
نخستوزیر اسرائیل دوشنبه ۱۶ تیر برای دیدار با ترامپ وارد واشینگتن شد.
روزنامه گاردین با اشاره به این سفر نوشت نتانیاهو که روابط پیچیدهای با رییسجمهوری آمریکا دارد، این بار در موضع قدرت به کاخ سفید میرود.
گاردین افزود ترامپ ماه گذشته از نتانیاهو ابراز ناراحتی کرد اما حالا پس از حمله هوایی آمریکا به برنامه هستهای جمهوری اسلامی، دو رهبر در موضع یکسانی قرار گرفتهاند.
ناظران معتقدند نتانیاهو با دست پر و در موضع سیاسی قدرتمندی به واشینگتن رفته که میتواند پوشش دیپلماتیک لازم را برای پایان جنگ غزه فراهم کند، بدون اینکه با مخالفت حامیان راستگرای خود روبهرو شود.
واکنش حماس به پیشنهاد آتشبس
حماس به پیشنهاد آتشبس ۶۰ روزه از سوی اسرائیل واکنش مثبت نشان داده و خواستار پایان کامل جنگ و توزیع کمکها از طریق سازمان ملل شده است.
حماس مخالف نقش «بنیاد کمکهای بشردوستانه غزه» است که آمریکا و اسرائیل از آن حمایت میکنند.
در نقاط توزیع کمکها از سوی این بنیاد، بارها به مردم تیراندازی شده و صدها نفر کشته شدهاند.
از سوی دیگر، اسرائیل تغییرات پیشنهادی حماس در توافق آتشبس را «غیرقابل قبول» خوانده اما نتانیاهو اعلام کرده است مذاکرهکنندگان خود را برای گفتوگوهای غیرمستقیم به قطر میفرستد.
امیدواری ترامپ به حصول توافق
نتانیاهو پیش از پرواز به آمریکا گفت اسرائیل اکنون فرصت دارد تا «دایره صلح را فراتر از آنچه تصور میکردیم، گسترش دهد».
او همچنین تاکید کرد مذاکرهکنندگان اسرائیلی دستورات روشنی برای دستیابی به آتشبس دارند و ترامپ میتواند در تحقق این اهداف کمک کند.
این نخستین مذاکرات بر سر آتشبس در غزه طی شش هفته اخیر است.
ترامپ با ابراز امیدواری از این روند به خبرنگاران گفت: «توافق غزه ممکن است هفته آینده حاصل شود.»
پیش از این دیدار، ران درمر، مشاور ارشد استراتژیک نتانیاهو، با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، مارکو روبیو، وزیر خارجه و استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه، گفتوگو کرد.
گاردین به نقل از منابع آگاه نوشت که در این گفتوگوها، شرایط پس از جنگ، امکان حذف حماس از غزه و واگذاری بازسازی آن به جامعه بینالمللی مورد بحث قرار گرفت.
آینده غزه پس از جنگ
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد، اعلام کرد کشورش قصد ندارد در نوار غزه بماند.
او افزود حضور امنیتی اسرائیل در غزه مشابه حضور کنونی آن در کرانه باختری خواهد بود.
دانون تاکید کرد آتشبس ۶۰ روزه به معنای پایان جنگ نیست و افزود در همین دوره، درباره آتشبس دائمی مذاکره خواهد شد.
جزییات توافق پیشنهادی
طرح آتشبس شامل آزادی ۲۸ گروگان اسرائیلی در مدت ۶۰ روز است. از این تعداد، ۱۰ نفر در قید حیات هستند و ۱۸ نفر جان خود را از دست دادهاند.
در این مهلت سازمان ملل و هلال احمر فلسطین اختیارات بیشتری برای گسترش عملیات کمکرسانی در غزه خواهند داشت.
ارتش اسرائیل ابتدا از بخشهایی از شمال غزه عقبنشینی میکند و یک هفته بعد از جنوب خارج میشود.
بر اساس این طرح، ۲۲ گروگان دیگر در غزه خواهند ماند که تنها ۱۰ نفر از آنها زنده هستند.
نگرانی از کُندی مذاکرات
گاردین نوشت مهمترین پرسش این است که ترامپ تا چه اندازه حاضر است برای نتانیاهو صبر کند، چرا که رییسجمهوری آمریکا پیشتر از روند مذاکرات مربوط به غزه انتقاد کرده بود.
ترامپ پیش از این در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «در مورد غزه توافق کنید. گروگانها را برگردانید!»
او همچنین با اشاره به آتشبس شکننده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، در کاخ سفید گفته بود: «ایران آتشبس را نقض کرد، اسرائیل نیز همین کار را انجام داد. من از اسرائیل راضی نیستم.»
نتانیاهو حالا برای سومین بار از ابتدای دور دوم ریاستجمهوری ناپیوسته ترامپ به آمریکا سفر کرده است.
به نظر میرسد او با برنامهای مشخص وارد واشینگتن شده، در حالی که ترامپ با وجود تاکید بر مهارتهای مذاکرهاش، کنترل چندانی بر روند آتشبس در غزه ندارد.
